Spot vs Futures là gì? Giải thích dễ hiểu cho trader Việt

Spot và Futures là gì?

Spot là hình thức mua bán trong đó bạn sở hữu tài sản thật ngay sau khi khớp lệnh, mua coin là có coin trong ví. Futures là hợp đồng thỏa thuận về giá của tài sản, bạn không sở hữu coin mà chỉ nắm vị thế lãi lỗ theo biến động giá, thường kèm đòn bẩy. Đây là hai lối tham gia thị trường rất khác nhau về bản chất và rủi ro.

Khác biệt cốt lõi

Với spot, bạn bỏ ra đúng số tiền bằng giá trị coin muốn mua, lãi lỗ chạy tuyến tính theo giá và không có chuyện bị thanh lý, coin cứ nằm trong ví dù giá lên hay xuống. Với futures, bạn chỉ ký quỹ một phần giá trị nhưng lãi lỗ tính trên toàn bộ vị thế, nên có đòn bẩy. Đổi lại futures phát sinh những thứ spot không có: funding rate phải trả hoặc nhận theo chu kỳ, và rủi ro thanh lý cưỡng bức khi ký quỹ không đủ. Về phí, spot thường chỉ có phí giao dịch một lần, còn futures có thêm chi phí funding cộng dồn theo thời gian giữ vị thế.

Ví dụ minh hoạ

Giả sử bạn có 100 đơn vị và một coin giá 100. Trên spot, bạn mua được 1 coin; giá giảm 20% thì tài khoản còn 80, nhưng bạn vẫn giữ trọn 1 coin và không bị đóng. Trên futures với đòn bẩy 5x, 100 đơn vị ký quỹ kiểm soát vị thế 500; giá chỉ cần giảm 20% là khoản lỗ 100 quét sạch ký quỹ và vị thế bị thanh lý, dù về sau giá có hồi lại.

Ai nên bắt đầu từ đâu

Người mới nên bắt đầu với spot vì cơ chế đơn giản, không có thanh lý và không có funding, giúp làm quen thị trường mà không chịu áp lực đòn bẩy. Futures phù hợp hơn khi bạn đã hiểu ký quỹ, quản trị rủi ro và chấp nhận khả năng mất toàn bộ ký quỹ chỉ với một biến động vài phần trăm.

Lỗi thường gặp

1. Dùng futures như spot: giữ vị thế đòn bẩy dài hạn mà quên funding và mốc thanh lý.
2. Đánh đồng số tiền bỏ ra với rủi ro: trên futures, ký quỹ nhỏ nhưng rủi ro tính trên toàn bộ vị thế.
3. Chọn đòn bẩy quá cao ngay từ đầu: biên độ dao động thường ngày cũng đủ khiến vị thế bị đóng.

Liên hệ thuật ngữ khác

Chủ đề này liên quan tới đòn bẩy, funding rate, thanh lý và hợp đồng vĩnh cửu (perpetual). Nắm các khái niệm này giúp bạn hiểu vì sao futures rủi ro hơn spot rất nhiều.

---

Nội dung chỉ mang tính thông tin, không phải lời khuyên đầu tư.